Ringkasan
Ringkasan
Lelaki yang berhubungan seks dengan lelaki (MSM) menanggung beban HIV dan STI yang lebih tinggi disebabkan faktor biologi seks dubur, rangkaian seksual dan stigma yang menangguhkan ujian. Saringan HIV, sifilis, gonorea dan klamidia di tiga lokasi, serta hepatitis B dan C, disyorkan sekurang-kurangnya setahun sekali dan setiap 3 hingga 6 bulan jika ada risiko berterusan.
- PrEP sangat berkesan mencegah HIV tetapi tidak melindungi daripada STI lain
- Swab tekak dan dubur diperlukan mengikut jenis hubungan
- Vaksin hepatitis B dan HPV disyorkan jika belum dilindungi
Lelaki yang berhubungan seks dengan lelaki (MSM), termasuk lelaki gay dan biseksual, digalakkan membuat ujian HIV dan saringan penyakit kelamin secara berkala, sekurang-kurangnya setahun sekali dan setiap 3 hingga 6 bulan jika ada risiko berterusan. Langkah pencegahan seperti kondom, PrEP serta vaksin hepatitis B dan HPV boleh mengurangkan risiko dengan ketara.
Istilah MSM digunakan dalam perubatan untuk menerangkan tingkah laku seksual, bukan identiti. Ia termasuk lelaki yang tidak menganggap diri mereka gay dan lelaki yang berkahwin. Panduan kesihatan seksual MSM ini ditulis secara klinikal dan tanpa menghakimi.
Kenapa beban HIV dan STI lebih tinggi dalam kalangan MSM
Ia bukan disebabkan oleh orientasi seseorang, tetapi oleh gabungan faktor biologi dan sosial:
- Seks dubur membawa risiko HIV per hubungan yang tertinggi, kerana lapisan rektum nipis dan kaya dengan sel imun. Baca risiko seks dubur.
- Rangkaian seksual yang kecil dan saling berkait, jadi jangkitan boleh merebak dengan lebih cepat
- Jangkitan senyap di tekak dan dubur yang tidak dikesan oleh ujian air kencing biasa
- Stigma dan rasa takut yang menyebabkan ramai lelaki menangguhkan ujian dan rawatan
Laporan Kementerian Kesihatan Malaysia menunjukkan bahawa kebanyakan jangkitan HIV baharu kini berlaku melalui hubungan seksual, dengan bahagian yang semakin besar melibatkan hubungan sesama lelaki.
Saringan yang disyorkan untuk MSM
Bagi MSM yang aktif secara seksual, saringan sekurang-kurangnya setahun sekali disyorkan. Jika anda mempunyai pasangan baharu atau lebih daripada seorang pasangan, mengambil PrEP, atau pernah mendapat jangkitan seksual, saringan setiap 3 hingga 6 bulan lebih sesuai. Saringan biasanya termasuk:
- Ujian HIV (antigen dan antibodi)
- Ujian darah sifilis
- Gonorea dan klamidia di tiga lokasi: air kencing, swab tekak dan swab dubur, mengikut jenis hubungan
- Hepatitis B: untuk mengetahui sama ada anda dijangkiti, sudah dilindungi atau perlu vaksin
- Hepatitis C: terutamanya jika ada seks dubur yang melibatkan darah, penggunaan dadah, atau HIV
Jadual tempoh tetingkap dan persediaan sebelum ujian diterangkan dalam artikel bila perlu buat ujian penyakit kelamin.
PrEP: pencegahan HIV sebelum pendedahan
PrEP ialah ubat preskripsi yang diambil oleh orang yang negatif HIV untuk mencegah jangkitan. Apabila diambil dengan betul dan konsisten, PrEP sangat berkesan mengurangkan risiko HIV melalui hubungan seksual. Ia tidak melindungi daripada sifilis, gonorea atau klamidia, jadi kondom dan saringan masih penting.
Sebelum memulakan PrEP, doktor akan membuat ujian HIV, fungsi buah pinggang dan hepatitis B, diikuti pemantauan berkala setiap 3 bulan. Lihat PrEP HIV di Malaysia.
PEP: jika sudah terdedah
Jika berlaku hubungan tanpa kondom, kondom pecah atau pendedahan lain yang berisiko, PEP perlu dimulakan secepat mungkin dan tidak lewat daripada 72 jam. Ubat ini diambil selama 28 hari di bawah pemantauan doktor. Baca PEP HIV selepas terdedah.
Vaksin yang disyorkan
- Hepatitis B: jika ujian menunjukkan anda belum dilindungi. Ramai lelaki dewasa muda di Malaysia sudah divaksin semasa bayi, tetapi tahap perlindungan boleh disahkan melalui ujian darah.
- HPV: membantu mencegah ketuat kelamin dan beberapa jenis kanser dubur dan tekak; paling berkesan jika diberi lebih awal. Lihat ketuat kelamin HPV.
- Hepatitis A: mungkin dicadangkan oleh doktor kerana boleh berjangkit melalui hubungan mulut dengan dubur.
Tanda yang perlu diperiksa segera
- Demam, ruam, sakit tekak dan kelenjar bengkak 2 hingga 4 minggu selepas pendedahan, yang mungkin tanda HIV awal
- Lelehan dari zakar atau dubur, atau pedih ketika kencing
- Luka yang tidak sakit pada kemaluan, dubur atau mulut
- Ruam pada tapak tangan atau tapak kaki
- Sakit atau pendarahan dubur
Penerangan lanjut ada dalam artikel gejala HIV pada lelaki.
Kesihatan menyeluruh, bukan hanya ujian
Kesihatan seksual juga berkait rapat dengan kesihatan mental. Stigma, tekanan dan rasa terasing boleh menjejaskan emosi dan keputusan seharian. Penggunaan alkohol atau dadah sebelum hubungan pula meningkatkan kemungkinan hubungan tanpa perlindungan.
Jika anda mengalami tekanan, kebimbangan atau masalah penggunaan bahan, bincangkan dengan doktor. Sokongan boleh diberikan atau dirujuk secara sulit, sama seperti ujian HIV dan STI. Klinik Etika juga menyediakan rawatan ketagihan bagi mereka yang memerlukannya.
Kerahsiaan dan layanan tanpa menghakimi
Ramai lelaki MSM di Kelantan bimbang identiti mereka diketahui oleh keluarga atau rakan. Maklumat perubatan dilindungi kerahsiaan, dan tujuan doktor ialah menjaga kesihatan anda, bukan menilai kehidupan peribadi anda. Soalan tentang jenis hubungan dan bilangan pasangan ditanya hanya untuk memilih ujian dan pencegahan yang betul.
Di Klinik Etika, konsultasi dibuat secara peribadi bersama doktor lelaki. Dr Izuddin mempunyai latihan dalam pengurusan HIV PrEP dan nPEP. Maklumat lanjut ada di halaman ujian HIV di Kota Bharu.
Jika anda di Kota Bharu atau Kelantan dan ingin membuat saringan secara sulit, Klinik Etika boleh dihubungi melalui WhatsApp 012-254 0143.
Maklumat ini bersifat pendidikan umum dan tidak menggantikan pemeriksaan doktor.
