Ringkasan
Ringkasan: tempoh tingkap HIV
Tempoh tingkap ialah masa antara pendedahan dan saat ujian boleh mengesan HIV. Ujian makmal antigen-antibodi mengesan kebanyakan jangkitan dalam 18 hingga 45 hari, manakala ujian pantas atau ujian kendiri mungkin memerlukan sehingga 90 hari. Jika pendedahan berlaku dalam 72 jam, jumpa doktor segera untuk penilaian PEP.
- Ujian terlalu awal boleh memberi keputusan negatif palsu
- Ujian pertama sekitar 4 hingga 6 minggu, ulangan pada 3 bulan untuk kepastian
- PEP mesti dimulakan dalam 72 jam selepas pendedahan
Kebanyakan jangkitan HIV boleh dikesan oleh ujian makmal antigen-antibodi (generasi ke-4) sekitar 2 hingga 6 minggu selepas pendedahan, dan ujian pada 3 bulan memberi kepastian yang tinggi jika keputusan awal negatif. Tempoh sebelum ujian mampu mengesan jangkitan dipanggil tempoh tingkap (window period).
Artikel ini ditulis untuk lelaki yang bimbang selepas pendedahan berisiko — contohnya hubungan seks di luar perkahwinan atau dengan pasangan lain, kondom pecah, atau lelaki yang berhubungan seks dengan lelaki (MSM). Ia bukan panduan ujian HIV pra-perkahwinan; ujian itu dibuat di klinik kesihatan kerajaan (lihat panduan ujian HIV kahwin).
Apa itu tempoh tingkap?
Selepas HIV masuk ke dalam badan, virus mengambil masa untuk membiak dan badan pula mengambil masa untuk menghasilkan antibodi. Dalam tempoh ini, seseorang mungkin sudah dijangkiti dan boleh menjangkiti orang lain, tetapi ujian masih memberi keputusan negatif.
Inilah sebab ujian yang dibuat terlalu awal boleh memberi keputusan negatif palsu. Panjang tempoh tingkap bergantung pada jenis ujian yang digunakan, bukan pada ada atau tidak simptom.
Berapa lama HIV boleh dikesan mengikut jenis ujian
- Ujian asid nukleik (NAT): mengesan virus itu sendiri, biasanya sekitar 10 hingga 33 hari selepas pendedahan. Ujian ini tidak digunakan untuk saringan rutin dan biasanya dipilih oleh doktor untuk keadaan tertentu.
- Ujian makmal antigen-antibodi (generasi ke-4): ujian darah dari vena yang mengesan antigen p24 dan antibodi. Kebanyakan jangkitan dikesan sekitar 18 hingga 45 hari selepas pendedahan.
- Ujian pantas hujung jari atau ujian kendiri (self-test): kebanyakannya mengesan antibodi sahaja, jadi tempoh tingkapnya lebih panjang, iaitu sehingga 90 hari.
Sebab itu doktor biasanya mencadangkan ujian pertama sekitar 4 hingga 6 minggu selepas pendedahan, dan ujian ulangan pada 3 bulan untuk kepastian.
Jadual ujian yang biasa dicadangkan
- Dalam 72 jam: jumpa doktor segera untuk penilaian PEP. Ujian HIV asas biasanya dibuat sebelum PEP dimulakan. Keputusan ini menunjukkan status anda sebelum pendedahan terbaru, bukan keputusan untuk pendedahan itu.
- Sekitar 4 hingga 6 minggu: ujian makmal antigen-antibodi. Keputusan negatif pada masa ini sudah melegakan bagi kebanyakan orang.
- Pada 3 bulan: ujian ulangan untuk kepastian, terutamanya jika ujian awal ialah ujian pantas atau risikonya tinggi.
Doktor akan menyesuaikan jadual ini mengikut tarikh pendedahan, jenis hubungan dan sama ada anda mengambil PEP.
Jika anda mengambil PEP
PEP (post-exposure prophylaxis) ialah ubat antiretroviral selama 28 hari yang mesti dimulakan dalam 72 jam selepas pendedahan, sebaiknya dalam 24 jam. Semakin awal, semakin baik. Selepas kursus PEP selesai, doktor akan menjadualkan ujian ulangan, biasanya hingga 3 bulan selepas pendedahan. Baca lanjut tentang PEP HIV selepas terdedah.
Simptom bukan cara untuk tahu
Sesetengah orang mengalami demam, ruam, sakit tekak, kelenjar bengkak atau sakit otot kira-kira 2 hingga 4 minggu selepas jangkitan. Namun ramai tiada simptom langsung, dan simptom ini juga sama dengan selesema atau jangkitan virus lain.
Jadi, jangan cuba meneka status berdasarkan simptom. Hanya ujian yang dibuat pada masa yang betul boleh memberi jawapan. Lihat juga gejala HIV pada lelaki.
Sementara menunggu keputusan muktamad
- Gunakan kondom atau elakkan hubungan seks sehingga keputusan muktamad, untuk melindungi isteri atau pasangan.
- Jangan menderma darah dalam tempoh ini.
- Pertimbangkan ujian jangkitan lain seperti sifilis, kencing nanah dan klamidia — lihat ujian STD & penyakit kelamin.
- Jika kebimbangan mengganggu tidur atau kerja, berbincanglah dengan doktor. Rasa cemas selepas pendedahan sangat biasa.
Kenapa ujian kendiri perlu diulang di klinik
Ramai lelaki membeli kit ujian kendiri kerana malu. Kit yang berdaftar boleh membantu, tetapi kebanyakannya mengesan antibodi sahaja dan mempunyai tempoh tingkap yang lebih panjang. Keputusan reaktif pada kit kendiri mesti disahkan di klinik, dan keputusan negatif yang dibuat terlalu awal perlu diulang. Di klinik, doktor boleh memilih ujian yang sesuai dengan tarikh pendedahan anda dan menerangkan maksud keputusan secara peribadi.
Bila PrEP mungkin sesuai
Jika risiko berlaku berulang kali, contohnya mempunyai lebih daripada seorang pasangan atau MSM, PrEP (pre-exposure prophylaxis) boleh mencegah jangkitan HIV. PrEP memerlukan ujian HIV negatif, ujian buah pinggang dan hepatitis B sebelum dimulakan, serta pemantauan berkala. Baca PrEP HIV di Malaysia.
Maksud keputusan ujian
Tidak reaktif
Jika ujian dibuat selepas tempoh tingkap dan keputusannya tidak reaktif, tiada jangkitan HIV dikesan daripada pendedahan tersebut.
Reaktif
Keputusan saringan reaktif perlu disahkan dengan ujian pengesahan, kerana ujian saringan kadang-kadang memberi keputusan positif palsu. Jika HIV disahkan, rawatan antiretroviral moden membolehkan penghidap hidup sihat, dan apabila virus tidak dapat dikesan dalam darah, ia tidak berjangkit melalui hubungan seksual.
Ujian HIV sulit di Kota Bharu
Di Klinik Etika, ujian HIV sulit untuk lelaki dikendalikan oleh doktor lelaki yang terlatih dalam HIV PrEP/nPEP, secara klinikal dan tanpa menghakimi. Jika anda di Kota Bharu atau Kelantan, WhatsApp 012-254 0143 dan nyatakan tarikh pendedahan, terutamanya jika masih dalam 72 jam.
Maklumat ini bersifat pendidikan umum dan tidak menggantikan pemeriksaan doktor.
